އަލްޙަސަނުލް ބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވާ ފަދައިން، މަރަކީ ދުނިޔޭގެ ހަގީގަތް ހާމަކޮށްދީ، ބުއްދިވެރިންނަށް މި ދުނިޔޭގެ ވަގުތީ އުފަލުގައި މަސްތުވެފައި ނުތިބުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ހެއްކެވެ. މަރަކީ ކޮންމެ އިންސާނަކަށްމެ ކުރިމަތިވާނެ ކަށަވަރު ހަގީގަތަކަށް ވީނަމަވެސް، ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ދުވަހަކުވެސް މަރުނުވާނެ ފަދަ "އަބަދަށް ދެމިހުރުމުގެ ވަހުމެއްގެ" ތެރޭގައެވެ. އިސްލާމްދީނުގައި މަރު ހަނދާންކުރުމަކީ މާޔޫސްވުމަށް އޮތް ދައުވަތެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ދިރިއުޅުން އަލުން ވަޒަންކޮށް، ވަގުތާއި އަމަލުގެ އަގު ވަޒަންކުރުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ.
އިންސާނާގެ ފިޠުރަތުގައި އުންމީދު ލައްވާފައިވަނީ ދުނިޔެ އާރާސްތުކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް މައްސަލައަކީ ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަމުގައި މާބޮޑަށް ޣާފިލުވެ، ކުރިމަތިވާން އޮތް ހަގީގަތުން ފިލަން އުޅުމެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތްﷲ ވަނީ މަރަކީ އެއިން އެއްވެސް މީހަކަށް ސަލާމަތްނުވެވޭނެ އެއްޗެއްކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ.
﴿النساء 78﴾ أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ
އުސްވެގެންވާ ގަދަފަދަ ކިއްލާތަކެއްގެ ތެރޭގައި ތިޔަބައިމީހުން ތިބިކަމުގައިވިޔަސް، ތިޔަބައިމީހުން ތިބި ކޮންމެ ތަނަކުން މަރު، ތިޔަބައިމީހުން އަތުލާނެތެވެ.﴿الجمعة 8﴾ قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلَاقِيكُمْ ۖ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެކަމަކުން ތިޔަބައިމީހުން ފިލަންދުވާ މަރު (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެ މަރު ތިޔަބައިމީހުންނާ ބައްދަލުކުރާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ދެން ތިޔަބައިމީހުން ރައްދުކުރައްވާހުށީ، ނުފެންނަ ކަންތަކާއި، ފެންނަ ކަންތައް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. ފަހެ، އޭރުން ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ކަންތަކުގެ ޚަބަރު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަލާނގެ އަންގަވާނެތެވެ.
ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ވަޒަންކުރުން
މަރު ގާތްވާ ހިނދު، އިންސާނާގެ ލޮލުން ފަރުދާ ކެހި، ކަންކަމުގެ އަސްލު ހަގީގަތް އެނގެން ފަށައެވެ. އެވަގުތު ދުނިޔޭގައި އުފެދުނު ދެބަސްވުންތަކާއި، ހަސަދަވެރިކަމާއި، ދަހިވެތިކަމުގެ އެއްވެސް އަގެއް ނެތްކަން އިހުސާސްވެއެވެ. ޤުރުއާނުގައި އަންގަވާފައިވަނީ އިންސާނާ ދުނިޔެއަށް އައި ފަދައިން އެނބުރިދާނީ އެކަނިމާއެކަނި ކަމަށާއި، ދުނިޔޭގައި ހޯދި ހުރިހާ މުދަލެއް ފަހަތަށް ދޫކޮށްފައިދާން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ހަގީގީ ދާއިމީ ދިރިއުޅުމަކީ އާޚިރަތުގެ ދިރިއުޅުމެވެ.
﴿الأنعام 94﴾ وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَىٰ كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُم مَّا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ ۖ
އަދި (މަޙްޝަރަށް ފޮނުއްވާހިނދު، އެއުރެންނަށް އަންގަވާނެތެވެ.) ތިޔަބައިމީހުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ތިޔައައީ، އެކަހެރީންގެ ގޮތުގައެވެ. ފުރަތަމަފަހަރު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުން ހެއްދެވި ފަދައިންނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވި ތަކެތި ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަހަތަށް ދޫކޮށްފައެވެ.
ބާއްޖަވެރި ނިމުމަކަށް ތައްޔާރުވުން
ބާއްޖަވެރި ނިމުން (ޙުސްނުލް ޚާތިމާ) އަކީ އިއްތިފާގަކުން ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ތަނަވަސްކަމާއި އުފަލުގައި އުޅޭއިރު މާތްﷲ ހަނދާންކުރުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. މަރުގެ ވަގުތުގައި އިންސާނާ އެންމެ ބޮޑަށް ހިތާމަކުރާނީ ގެއްލިގެންދިޔަ ފުރުސަތުތަކާއި، ފަސްކުރަމުން އައި ހެޔޮ އަމަލުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން، މަރު އައިސް ކުރިމަތިވުމުގެ ކުރިން ހެޔޮގޮތުގައި މުދާ ހޭދަކޮށް، ޞާލިޙު އަމަލުތައް ކުރުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބާރުއަޅުއްވާފައިވެއެވެ.
﴿المؤمنون 15﴾ ثُمَّ إِنَّكُم بَعْدَ ذَٰلِكَ لَمَيِّتُونَ ދެން ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން އޭގެފަހުގައި މަރުވާނެކަން ކަށަވަރެވެ.
﴿16﴾ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ ދެން ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ޤިޔާމަތް ދުވަހުން، އަލުންދިރުއްވައި މަޙްޝަރަށް ފޮނުއްވާނެތެވެ.﴿المنافقون 10﴾ وَأَنفِقُوا مِن مَّا رَزَقْنَاكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُن مِّنَ الصَّالِحِينَ
އަދި ތިޔަބައިމީހުންކުރެ މީހެއްގެ ގާތަށް މަރު އައުމުގެ ކުރީގައި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ތަކެތިން ތިޔަބައިމީހުން ހޭދަކުރާށެވެ! ފަހެ، (އެހިނދު) އޭނާ ބުނާނެތެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ކައިރި އަޖަލަކަށް އިބަރަސްކަލާނގެ މިއަޅާ ފަސްކުރައްވާނެނަމަ ކޮންފަދަތޯއެވެ؟ ފަހެ، އޭރުން ތިމަންއަޅާ ޞަދަޤާތް ކޮށް، ޞާލިޙު އަޅުންގެ ތެރެއިން ވާހުށީމެވެ.
މަރަށްފަހު ދެމިގެންދާ އަސަރު
މަރުވުމުން ހަށިގަނޑުގެ މަސައްކަތް ހުއްޓުނު ނަމަވެސް، ބުއްދިވެރި އިންސާނާއަށް އޭނާގެ އަމަލުގެ ފޮތް ހުޅުވާފައި ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. އެއީ ދެމިގެންދާ ޞަދަޤާތާއި، ފައިދާކުރަނިވި އިލްމާއި، ހެޔޮލަފާ ދަރިންގެ މެދުވެރިކޮށެވެ. މާތްﷲ ވަނީ އިންސާނާ އިސްކުރި އަމަލުތަކާއި އޭނާގެ ފަހަތަށް ދޫކުރި އަސަރުތައް ލިޔުއްވާނެކަން ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާފައެވެ. މިއީ މަރުވުމަށްފަހުވެސް ދިރިހުރުމުގެ ރޫހާނީ މަގެއެވެ.
﴿يس 12﴾ إِنَّا نَحْنُ نُحْيِي الْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُّبِينٍ
ހަމަކަށަވަރުން، މަރުވެފައިވާ މީހުން އަލުން ދިރުއްވަނީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި އެއުރެން އިސްކޮށްފައިވާ ޢަމަލުތަކާއި އެއުރެންގެ ފަހަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އަޘަރުތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލިޔުއްވަމެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހިމެނުއްވީމެވެ.
މަރު ހަނދާންކުރުމުން ނަފްސަށް ހަމަޖެހުން ލިބި، ފަނާވެދިއުމުގެ ބިރު ކުޑަވެގެންދެއެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ޢަމަލީ ގޮތުން ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި:
- 1. ޤުރުއާންގެ އާޔަތްތަކާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނުން،
- 2. ގަބުރުސްތާނަށް ޒިޔާރަތްކުރުން،
- 3. ހެޔޮ އަމަލުތައް ކުރުމުގައި އަވަސްވެގަތުން ހިމެނެއެވެ.
މަރަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ވަޢުޡުވެރިޔާއެވެ. އެއީ މާތްﷲގެ ހަޟްރަތަށް ދާންޖެހޭނެކަން ހަނދާންކޮށްދީ، ދިރިއުޅުން އިސްލާހުކުރުމަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ބާރެވެ.
