ކީރިތި ގުރުއާނުގައި އާއިލީ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ ހަމައެކަނި އަމުރުތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އާއިލީ ބިނާ ރޫޅިގެން ދިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި އިސްލާހީ މަގުތަކެއް ވަނީ ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. ގުރުއާނުގެ ތަސައްވުރުގައި އާއިލާއަކީ ހިތްހަމަޖެހުމާއި އޯގާތެރިކަމުގެ މަރުކަޒެވެ. އަދި އެއީ ތަގުވާވެރިކަމާއި ނަފްސު ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ތަރުބިއްޔަތުކުރާ ތަނެކެވެ. އެހެންކަމުން، ގުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކުން ބާރުއަޅަނީ އިއްފަތްތެރިކަމާއި، ބެލުންތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، އޯގާތެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ އިތުރުން، މައްސަލައެއް ދިމާވާ ހިނދު އިންސާފަށް ރުޖޫއަވުމަށެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ މަގްސަދަކީ އާއިލީ ބަދަހި ގުޅުން ރޫޅިގެން ދިޔަ ނުދިނުމާއި، އާއިލާތައް ރޫޅުމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައަށް ކުރާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ސަލާމަތްކުރުމެވެ.
މީގެއިތުރުން، އާއިލާ ރައްކާތެރިކުރެވޭނީ ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ނުވަތަ މަޖުބޫރުކޮށްގެން ނޫންކަން ގުރުއާނުން އެނގެއެވެ. އެކަން ހާސިލުކުރެވޭނީ ހިކުމަތްތެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، އިސްލާހީ މަސައްކަތާއި، ހައްގުތައް ތަރުތީބުކުރުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ވަރިވުމުގައި ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅައި، ނަސަބު އޮޅުވާލުން ވަނީ މަނާކުރައްވާފައެވެ. އިސްލާމީ ޝަރީއަތް ބާރުއަޅަނީ ވީހާވެސް ބޮޑަކަށް އާއިލާ ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ވަކިވުމުގެ ކުރިން ސުލްހަވުމަށާއި، ހަރުކަށިވުމުގެ ކުރިން މަޑުމޮޅިވުމަށާއި، ކޮންމެ ނިންމުމެއްގެ ކުރިން އިންސާފު ގާއިމުކުރުމަށް ގޮވާލައެވެ. މިގޮތުން، ގުރުއާނުގެ ވަސީލަތްތައް ފުރިހަމަވެގެންދަނީ އާއިލާއަކީ ދީނާއި، އަޚުލާގާއި، މުޖުތަމައު ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ހަރުދަނާ ބިންގަލަކަށް ހަދަމުންނެވެ.
1- ފަރުވާގެ ކުރިން ރައްކާތެރިކަން އިސްކުރުން
ލޯތައް ތިރިކުރުމަށް ކުރައްވާފައިވާ އަމުރުފުޅު:
قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ ۗ
މުއުމިނު ފިރިހެނުންނަށް، އެއުރެންގެ ބެލުންތައް ތިރިކުރުމަށާއި، އެއުރެންގެ ފަރުޖުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެގޮތް އެއުރެންނަށްޓަކައި، ޠާހިރު ކަން ބޮޑެވެ. [النور:30]
"ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ" ގައި އައިސްފައިވެއެވެ: (ސަޢީދު ބިން އަބީ އަލްޙަސަން، އަލްޙަސަންގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ: ޢަޖަމީންގެ އަންހެނުން އެކަނބަލުންގެ މޭމައްޗާއި ބޯތައް ހާމަކޮށްގެން އުޅެއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ތިބާގެ ބެލުން އަނބުރާލާށެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: {قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ}). ފަހެ، ބެލުންތައް ތިރިކުރުމާއި ފަރުޖުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަކީ، މާތްﷲ ޙަރާމްކުރެއްވި ކަންތައްތަކުން އިންސާނާ ސަލާމަތްކޮށްދޭ އަދި އަބުރާއި ނަސަބު ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
2- ދެބަސްވުންތަކުގެ ވަގުތުގައި އިޞްލާޙުކުރުން
މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِّنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِّنْ أَهْلِهَا إِن يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا ۗ إِ
އެދެމީހުންގެ ދެމެދުގައި ދެކޮޅުވެރިކަމެއް އުފެދި، އެކަމާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ބިރުގެންފިނަމަ، އޭނާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ނިޔާވެރިޔަކާއި، އެކަނބުލޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ނިޔާވެރިޔަކު ތިޔަބައިމީހުން ފޮނުވާށެވެ! ޞުލްޙަ ކުރުމަށް އެދެމީހުން ޤަޞްދު ކުރާނަމަ، ﷲ، އެ ދެމީހުން ޞުލްޙަ ކުރައްވައި، އެއްބަސް ކުރައްވައިފާނެތެވެ. [النساء:35]
މިއިން ދޭހަވަނީ ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި އުފެދޭ މައްސަލަ ބޮޑުވުމުގެ ކުރިން، އެކަން އިޞްލާޙުކުރުމަށް މެދުވެރިން ވަނުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ގޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި: ވާހަކަދައްކައިގެން ޙައްލުކުރުމާއި، ނިޔާވެރިން މެދުވެރިކުރުމާއި، އަދި މަރުޙަލާތަކަކަށް ބަހާލައިގެން ޙައްލު ހޯދުން ހިމެނެއެވެ.
3- ކެތްތެރިކަމާއި ދޫދިނުން
މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا
އަދި، ހެޔޮގޮތުގައި އެކަނބަލުންނާއެކު އުޅޭށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެކަނބަލުންނާ ނުރުހުންތެރި ވެއްޖެނަމަ (ދަންނާށެވެ!) ބައެއްފަހަރަށް ތިޔަބައިމީހުން އެއްޗަކަށް ނުރުހުން ވެދާނެއެވެ. އަދި، އެ އެއްޗެއްގައި ﷲ ގިނަވެގެންވާ ހެޔޮކަން ލައްވައިފާނެތެވެ. [النساء:19]
ފަހެ، ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ހުރަސްތަކާއި އުނދަގޫތަކާއެކުވެސް، ކެތްތެރިކަމަކީ ކައިވެނީގެ ޙަޔާތް ދެމެހެއްޓުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަމެކެވެ.
4- ވަރި ރޭވުންތެރިކަމާއެކު އިންތިޒާމުކުރުން
ޤުރުއާނުގައި ވަރި ޝަރުޢުކުރައްވާފައިވަނީ އެންމެ ފަހުގެ ޙައްލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި އެކަމުގެ ނިންމުން ނިންމުމުގައި ހަރުދަނާ އުޞޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވެއެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ ۖ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ ۗ
ވަރިކުރުން އޮތީ ދެފަހަރުއެވެ. ދެންއޮތީ ހެޔޮގޮތުގައި (އެކަނބަލުންނާ) އިނދެގެން އުޅުމެވެ. ނުވަތަ ހެޔޮކޮށް ހިތުމާއެކު (އެކަނބަލުން) ދޫކޮށްލުމެވެ. [البقرة:229]
އަދިވެސް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِن بَعْدُ حَتَّىٰ تَنكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ ۗ فَإِن طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَن يَتَرَاجَعَا إِن ظَنَّا أَن يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ ۗ
ދެން (ތިންވަނަ ފަހަރަށް) އެކަނބުލޭގެ ވަރިކޮށްފިނަމަ، އެއަށްފަހު، އެކަނބުލޭގެ އެހެން ފިރިޔަކާ ކާވެނިކޮށްފުމަށް ދާނދެން އޭނާއަކަށް (އެބަހީ: ތިންފަށްކުޅަ ފިރިޔާއަށް) އެކަނބުލޭގެ ޙަލާލެއް ނުވާނެތެވެ. ދެން (ފަހުން އިން) ފިރިމީހާ، އެ އަންހެނާ ވަރިކޮށްފިނަމަ، (ކުރިން ވަރިކުރި) ފިރިހެނާއާއި، އެ އަންހެންމީހާއާއި، ދެމީހުން އަލުން އިނުމުގައި އެ ދެމީހުންގެ މައްޗަކަށް ކުށެއްނެތެވެ. [البقرة:230].
އަދިވެސް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ۚ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِّتَعْتَدُوا ۚ وَمَن يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ
ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރިކޮށް އެކަނބަލުންގެ ޢިއްދަ ހަމަވާން ގާތްވެއްޖެނަމަ، ހެޔޮގޮތުގައި ތިޔަބައިމީހުން އެކަނބަލުން (ރުޖޫޢަ ކޮށް) ހިފަހައްޓާށެވެ! ނުވަތަ، ހެޔޮގޮތުގައި އެކަނބަލުން ދޫކޮށްލާށެވެ! އަދި، ގެއްލުންދިނުމުގެ ގޮތުން އަނިޔާވެރިވުމަށްޓަކައި އެކަނބަލުން ނުހިފަހައްޓާށެވެ! އަދި، އެކަން އެގޮތަށް ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެމީހާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާކޮށްފިކަން ކަށަވަރެވެ. [البقرة:231].
އަދި އަންހެނުން އެކަނބަލުންގެ ކުރީގެ ފިރިންގެ ގާތަށް އެނބުރި ދާން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެކަން މަނާކުރުން ބެލެނިވެރިންގެ މައްޗަށް ނަހީކުރެއްވިއެވެ. ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُم بِالْمَعْرُوفِ ۗ ذَٰلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَن كَانَ مِنكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۗ ذَٰلِكُمْ أَزْكَىٰ لَكُمْ وَأَطْهَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
އަދި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިން ވަރިކޮށް އެކަނބަލުންގެ ޢިއްދަ ހަމަވެއްޖެނަމަ، އެކަނބަލުންގެ ފިރީންނާ، އެކަނބަލުން ކާވެނިކުރުމަށް ހުރަސް ނާޅާށެވެ! އެއީ، ހެޔޮގޮތުގައި، (އިނދެގެން އުޅުމަށް) އެއުރެންގެ މެދުގައި، ރުހި އެއްބަސް ވެއްޖެނަމައެވެ. ތިޔަބައިމީހުންކުރެ، ﷲއަށާއި، އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވާ މީހުންނަށް ނަޞޭޙަތް ދެއްވާފައިވާގޮތަކީ އެއީއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެންމެ ފައިދާހުރި، އަދި، ޠާހިރު ކަންބޮޑު ގޮތަކީވެސް އެއީމެއެވެ. (ތިޔަބައިމީހުންނަށް މަޞްލަތު ހުރިގޮތް) ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ނޭނގެތެވެ. [البقرة:232].
އަދިވެސް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ:
وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِن بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَن يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا ۚ وَالصُّلْحُ خَيْرٌ ۗ وَأُحْضِرَتِ الْأَنفُسُ الشُّحَّ ۚ وَإِن تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا
ފިރިމީހާ ދުރުހެލިވެ، ނުވަތަ ވާހަކަ ނުދައްކައި ހުރެދާނެކަމަށް އަންހެނަކަށް ބިރު ހީވެއްޖެނަމަ، އެދެމީހުންގެ މެދުގައި އެކުވެރިކަމުގެ ޞުލްޙަ ވުމަކުން ޞުލްޙަ ވުމާމެދު، އެ ދެމީހުންގެ މައްޗަކަށް ކުށެއްނެތެވެ. ޞުލްޙަ ވުން ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. އަދި (ތިމާގެގާތުން ކުރަންޖެހޭ ހޭދަޔަކާމެދު، އަދި ތިމާޔަށް ލިބެންވީ ލިބުމަކާމެދު) ދަހިވެތިވުން ހިތްތަކުގައި ލައްވާފައިވެއެވެ. އަދި، ތިޔަބައިމީހުން އިޙްސާންތެރިވެ އަދި ތަޤްވާވެރިވާނަމަ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ކަންތައްކުރާގޮތް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ ވޮޑިގެންވެއެވެ. [النساء:128]
މިއިން އެނގެނީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް މަސައްކަތްކުރަނީ އާއިލާ ރޫޅާލުމުގެ ބަދަލުގައި އާއިލާ ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކަމެވެ. އަދި ވަރީގެ ޙުކުމްތައް ތަފްޞީލުކޮށް އައިސްފައިވަނީ އަނިޔާވެރިވުމާއި ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަން އައުން ހުއްޓުވުމަށެވެ.
5- ނަސަބު ރައްކާތެރިކުރުން
ޝަރުޢީ ނަސަބުގެ މުހިންމުކަން ޤުރުއާނުގައި ކަށަވަރުކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. އަދި ނަސަބު އޮޅޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ދަރިން އެހެން މީހުންނަށް ނިސްބަތްކުރުން (އެބަހީ: އެޑޮޕްޓްކުރުން / ތަބައްނީ) ވަނީ ނަހީކުރައްވާފައެވެ.
ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِندَ اللَّهِ ۚ فَإِن لَّمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ۚ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ۚ
އެ ދަރިން އެއުރެންގެ ބަފައިންނަށް ނިސްބަތްކުރާށެވެ! އެގޮތް ﷲގެ ޙަޟްރަތުގައި ޢަދުލުވެރިކަން ބޮޑެވެ. އެ ދަރިންގެ ބަފައިން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭނަމަ، ފަހެ، އެއީ ދީނުގެ ފަރާތުން ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޚުންނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އެހީތެރިންނެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގިގެން (ކުށުން) ކުރެވުނު ކަމެއްގެ ފާފައެއް ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަކަށް ނެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ފާފަވެރިކަން އޮންނާނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ޤަޞްދުކުޅަ ކަމަކާ މެދުގައެވެ. [الأحزاب:5]
އެންމެ އައުލާވެގެންވާ އަދި ޢަދުލުވެރި ގޮތަކީ މީހާ އޭނާގެ އަޞްލު ބަފާގެ ނަސަބަށް ނިސްބަތްވުންކަން ﷲ ވަނީ އަންގަވާފައެވެ.
މިސިލްސިލާގެ އެހެން މަޒްމޫނުތައް:
