އިސްލާމީ ދުނިޔޭގައި މިހާތަނަށް ފެނިފައިވާ އެންމެ ދުވަސްވީ ވަގުފު ފަތް އީރާނުގެ ދިރާސާވެރިއަކު ހޯދައިފިއެވެ. ތާރީޚީ ލިޔުންތަކާއި އަތުލިޔުމުގެ ފަންނަށް ޚާއްސަ ދިރާސާވެރިޔާ، މަހްދީ ގުރުބާނީ މި ލިޔުން ހޯދާފައިވަނީ އީރާނުގެ 'ތުން' އަދި 'ތަބާސް' ސަރަހައްދުގެ ދުވަސްވީ ލިޔެކިޔުންތައް ދިރާސާކުރުމުގެ ތެރޭގައެވެ.
ގުރުބާނީ ވިދާޅުވީ، މީގެ ކުރިން ދިރާސާވެރިން އެންމެ ދުވަސްވީ ވަގުފު ފަތުގެ ގޮތުގައި ބަލަމުން އައީ ހިޖުރީ ސަނަތުން 829 ވަނަ އަހަރުގެ 'ޖައުހަރުޝާދު މިސްކިތުގެ' ވަގުފު ލިޔުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، އަލަށް ފެނުނު މި ލިޔުމަކީ ހިޖުރީ ސަނަތުން 713 ވަނަ އަހަރު ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެއްކަމުން، މިއީ އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ދުވަސްވީ ވަގުފު ލިޔުމަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑު ކަމަށެވެ.
މި ތާރީޚީ ލިޔުން ފެނިފައިވަނީ އީރާނުގެ ތައިމޫރީ ދަރިކޮޅުގެ ޒަމާނަށް ނިސްބަތްވާ ފޭރާން ކޮޅެއްގެ މަތިންނެވެ. މި ފޭރާން ކޮޅުގެ ފުޅާމިނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 18 ސެންޓިމީޓަރު އަދި ދިގުމިނުގައި 3.2 މީޓަރު ހުރެއެވެ. މި ލިޔުން ލިޔެފައިވަނީ 'ނަސްޚު' ޚަތުންނެވެ. މިއީ އެ ޒަމާނުގައި އީރާނުގައި ލިޔެކިއުމުގެ ކަންކަމުގައި ބޭނުންކުރަމުން އައި ހަމަތަކުގެ އަގުހުރި ހެއްކެކެވެ.
ދިރާސާވެރިޔާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި ވަގުފު ލިޔުމުގައިވާ ވަގުފު ހަދިޔާކުރި ފަރާތަކީ 'އަމީރު މުބާރިޒުއްދީން މުހައްމަދު ބަހާދަރު' އެވެ. މި ލިޔުމުގެ ސައްހަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް އިތުރު ދިރާސާތައް މިހާރު ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.
"މި ދިރާސާގެ މަސައްކަތް ނިމުމުން، މިހޯދުންތައް ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގެ މަޝްހޫރު ތާރީޚީ މަޖައްލާއެއްގައި ތަފްސީލީ ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި ޝާއިއު ކުރެވޭނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރަން،" ގުރުބާނީ ވިދާޅުވިއެވެ.
މީގެ ކުރިން ވެސް ގުރުބާނީ ވަނީ 'ތުން' އަދި 'ތަބާސް' ސަރަހައްދުގެ ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް 12 އަށް ވުރެ ގިނަ ފޮތް ޝާއިއުކުރައްވައިފައެވެ. މި ހޯދުމަކީ މެދުތެރޭ އީރާނުގެ ތާރީޚާއި އިސްލާމީ ވަގުފުގެ ނިޒާމު ދެނެގަތުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.
