ކީރިތި ރަސޫލާ مُحَمَّدُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّمَ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގެންނެވި ދުވަސް ފާހަގަކުރުމަކީ އިސްލާމީ އުންމަތުގެ އެތައް މިލިއަން މުސްލިމުންގެ ހިތްތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ތާރީޚަށް ބަލާއިރު މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުން އައިސްފައިވަނީ އެކި ދުވަސްވަރު އެކި ގޮތްގޮތަށެވެ. އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުމުގެ އަޞްލާއި، އެކަމުގެ ފިޤުހީ ޙުކުމާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ވަނީ ބޮޑެތި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް އުފެދިފައެވެ.
މީލާދު ފާހަގަކުރަން ފެށުނު ތާރީޚީ މަރުޙަލާތައް
-
މިސްރުގެ ފާތިމީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު:ތާރީޚީ ބައެއް މަޞްދަރުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުން ރަސްމީ ސިފައެއްގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ފެށިގެން ދިޔައީ މިޞްރުގައި އޮތް ޚަލީފާ މުޢިއްޒު ލިދީނިﷲގެ ފާތިމީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރުއެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައި ބޭއްވި އިޖުތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ ޙަރަކާތްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ތައާރަފް ކުރި ކަމެކެވެ.
-
ޢުމަރު އަލްމުއްލާ އަދި އަރްބީލްގެ ވެރިޔާ:ފާތިމީ ދައުލަތުގެ އިތުރުން، ސުންނީ މުޖުތަމަޢުތަކުގައި އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުން ތަރުތީބުވެގެން ދިޔައީ މޫޞިލްގެ ޝައިޚް ޢުމަރު އަލްމުއްލާގެ މަސައްކަތްޕުޅުންނެވެ. އޭގެފަހުން އަައްޔޫބީ ދައުލަތުގެ ދުވަސްވަރު އަރްބީލްގެ ވެރިޔާ މާލިކް މުޡައްފަރު އަބޫ ސަޢީދު ކޯކަބުރީ ވަނީ ވަރަށް އިންތިޒާމުވެގެންވާ ބޮޑު ހަފުލާއެއްގެ ގޮތުގައި އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ.
އީދު މީލާދާ މެދު އިމާމު ޖަލާލު ސުޔޫޠީގެ ރައުޔު
-
"ބިދްޢަ ޙަސަނާ" ނުވަތަ ރަނގަޅު އާދައެއް:އިމާމު ޖަލާލުއްދީން އަލްސުޔޫޠީ އެކަލޭގެފާނުގެ "ޙުސްނުލް މަޤާޞިދު ފީ ޢަމަލިލް މައުލިދު" ފޮތުގައި ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، މީހުން އެއްވުމާއި، ޤުރްއާން ކިޔެވުމާއި، ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސީރަތް ކިޔައިދިނުމާއި، އަދި ކާތަކެތި ބެހުމާއި ދިނުން ފަދަ ޝަރުޢީ އިމުގެ ތެރޭގައި ހިންގޭ ކަންކަމަކީ "ބިދްޢަ ޙަސަނާ" (ރަނގަޅު އާދަ) ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަމެވެ.
-
ޢިލްމުވެރިންގެ ތާޢީދު:އިމާމު ސުޔޫޠީގެ އިތުރުން އިބްނު ޙަޖަރު އަލްޢަސްޤަލާނީ އާއި އަބޫ ޝާމާ ފަދަ ބޮޑެތި ޢިލްމުވެރިން ވަނީ، ޝަރުޢީ މުޚާލަފާތްތަކުން ދުރުހެލިވެ، ރަސޫލާ ﷺ ދެކެ ވާ ލޯބި ވާކަން ހާމަކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި އިދު މީލާދު ފާހަގަކުރުން ހުއްދަކުރައްވާފައެވެ.
އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުމާ ދެކޮޅު ފިޤުހީ ރައުޔު
-
ސަލަފުއްޞާލިޙުންގެ މިންގަނޑު:އީދު މީލާދު ފާހަގަކުރުމާ ދެކޮޅު ހައްދަވާ ޢިލްމުވެރިން (އޭގެ ތެރޭގައި އިބްނު ތައިމިއްޔާ އާއި ސަލަފީ މަންހަޖުގެ ޢިލްމުވެރިން) ވިދާޅުވަނީ، ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވެސް އަދި ޞަޙާބީންވެސް އަދި ތާބިޢީންވެސް ޚާއްޞަ ދީނީ އީދެއްގެ ގޮތުގައި މި ދުވަސް ފާހަގަކުރައްވާފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ދީނުގެ ތެރެއަށް އާކަމެއް އިތުރުކުރުމަކީ ބިދްޢައެއްކަމަށާއި އެއީ ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ.
ހޯމަ ދުވަހު ރޯދަހިއްޕެވުމުގެ ޙަދީޘް
-
ދަލީލު ނަގާ ގޮތުގެ ތަފާތު:ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހޯމަ ދުވަހު ރޯދަހިއްޕެވުމާ މެދު ސުވާލުކުރެވުމުން "އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގެންނެވި ދުވަސް" ކަމަށް ޙަދީޘްކުރެއްވި ކުރުމަކީ މައުލޫދު ފާހަގަކުރުމަށް ތާޢީދުކުރާ މީހުން ބުރަދަން ނަގާ ދަލީލެކެވެ.
-
އިދިކޮޅު ރައުޔު:ނަމަވެސް، އީދު މީލާދާ ދެކޮޅު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ މި ޙަދީޘުން ސާބިތުވަނީ ހޯމަ ދުވަހު އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ރޯދަހިއްޕެވުން ކަމަށާއި، އަހަރަކު އެއްފަހަރު ބާއްވާ ޢީދު މީލާދު ނުވަތަ މައުލިދު ފާހަގަކުރުމުގެ ހަފުލާއަކަށް މިއިން ދަލީލު ނުނެގޭނެ ކަމަށެވެ.
އިޖުތިމާއީ އަދި ސަގާފީ ބަދަލުތައް
-
ޢާއްމު އާދަކާދައަކަށް ބަދަލުވުން:ޒަމާންތަކާއެކު، އީދު މީލާދު ވަނީ ހަމައެކަނި ދީނީ ބަހުސަކުން ނުކުމެ، އިސްލާމީ އެކި މުޖުތަމަޢުތަކުގެ ސަގާފީ އަދި އިޖުތިމާއީ އާދަކާދައަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. އެގޮތުން ޚާއްޞަ ކާތަކެތި ތައްޔާރުކުރުމާއި، ޢާއިލީ އެއްވުންތައް ބޭއްވުމާއި، އަދި ޗުއްޓީއާއި ޞަދަޤާތް ދިނުން ފަދަ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
ލޯބިވުމާއި ތަބާވުން
ދެ ފަރާތުގެ ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައިވެސް ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ދެކެ ލޯބިވުމުގެ މުހިންމުކަމާމެދު އެއްވެސް ޚިޔާލުތަފާތުވުމެއް ނެތެވެ. ޚިޔާލުތަފާތުވުން އޮތީ އެ ލޯބި ހާމަކުރާނެ ގޮތާއި ޝަރުޢީ އިމާ މެދުގައެވެ. އީދު މީލާދުގެ ތާރީޚަކީ ސިޔާސީ، ފިޤުހީ އަދި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ދިގު ތާރީޚެއް އޮތް ކަމަކަށްވާއިރު، އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސީރަތުން ޢިބުރަތް ލިބިގަނެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތަށް ތަބާވުމެވެ.
