ޕާކިސްތާނުގެ ޕޭޝާވަރު ސިޓީން އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިރުމަތީގައިވާ ނަންގަރްހާރު ޕްރޮވިންސަށް މުޙައްމަދު ޚާޠިރު އެނބުރި އައުމަކީ ހަމައެކަނި ދިރިއުޅޭ ތަން ބަދަލުވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޗައިނާއާއި، ޖަޕާނާއި އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ބާޒާރުތަކުގެ މެދުގައި ފޮތީގެ ވިޔަފާރި ކޮށްގެން އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އޭނާ ބިނާކުރި ވިޔަފާރި އަލުން އާލާކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތެކެވެ. ސަރަހައްދީ ނެޓްވޯކްތައް މެދުވެރިކޮށް ފޮތި އެތެރެކުރުމާއި ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތް ކުރި ޚާޠިރު، މިއަދު އަމާޒު ހިފާފައިވަނީ އޭނާގެ ތަޖުރިބާ އަފްޣާނިސްތާނުގެ އެތެރެއަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ.
މިއީ އެ ސަރަހައްދުގެ ސަޕްލައި ޗެއިންތަކަށް އޭނާ އަހުލުވެރިވެފައިވާ މިންވަރުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން ކުރާ ކަމެކެވެ. އޭނާ އެނބުރި އައީ ގިނަ އަދަދެއްގެ އަފްޣާން ރައްޔިތުންނަށް ދާއިމީ ވަޒީފާ ހޯދަން ދަތިވެފައިވާ ވަގުތެއްގައެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ތަޖުރިބާއަކީ އެތެރޭގެ ބާޒާރުގައި އާ ފެށުމަކަށް ލިބުނު ފުރުސަތެއް ކަމަށް އޭނާ ދެކެއެވެ.
އިންޓަނޭޝަނަލް އޯގަނައިޒޭޝަން ފޯ މައިގްރޭޝަން (އައި.އޯ.އެމް) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2023 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން އަފްޣާނިސްތާނަށް ފެންނަމުންދަނީ އެގައުމުގެ ޒަމާނީ ތާރީޚުގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން އެނބުރި އައި އެއް ދަނޑިވަޅެވެ. އެގޮތުން 2026 މެއި މަހުގެ ނިޔަލަށް އިރާނާއި ޕާކިސްތާނުން 6.04 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އަފްޣާން ރައްޔިތުން ވަނީ އެނބުރި ގައުމަށް އައިސްފައެވެ.
މިގޮތަށް ގިނަ ބަޔަކު އެނބުރި އައުމުގެ ސަބަބުން ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށާއި އާންމު ޚިދުމަތްތަކަށް ބާރު ބޮޑުވި ނަމަވެސް، މީގެ ތެރޭގައި ގައުމުން ބޭރުގައި އުޅުނު ދުވަސްވަރު ހުނަރާއި ފައިސާ ހޯދާފައިވާ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި، ސިނާއީ މަސައްކަތްތެރިން އަދި އަތްތެރި މަސައްކަތްތެރިން ހިމެނެއެވެ.
ރަސްމީ ހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މީގެ ތެރެއިން ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން މިހާރު ވަނީ ގައުމުގައި އަމަލީ ގޮތުން އިންވެސްޓް ކުރަން ފަށާފައެވެ. އެގޮތުން އިރާނާއި ޕާކިސްތާނުން އެނބުރި އައި 7 ވިޔަފާރިވެރިއެއްގެ 26 މިލިއަން ޑޮލަރަށްވުރެ ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓެއް މިނިސްޓްރީ އޮފް އިންޑަސްޓްރީ އެންޑް ކޮމާސްއިން ވަނީ ފާސްކޮށްދީފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކާބޯތަކެތީގެ ސިނާއަތްތަކާއި، ޕްލާސްޓިކް އުފެއްދުންތަކާއި، ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖް އަދި މެނުފެކްޗަރިންގ ދާއިރާ ހިމެނެއެވެ.
އެނބުރި އަންނަ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވަމުންދާތީ، އަފްޣާން ސަރުކާރުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ކަންކަން ފަސޭހަކޮށްދީ، އެމީހުންގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ގައުމަށް ބަދަލުކުރުމަށް ހިތްވަރުދީގެން މިއީ އިގްތިސާދީ ފުރުސަތަކަށް ހެދުމަށެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ އިންޑަސްޓްރީ އެންޑް ކޮމާސްގެ ޑެޕިއުޓީ މިނިސްޓަރު މައުލަވީ އަޙްމަދުﷲ ޒާހިދު ވިދާޅުވީ، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ގައުމުން ބޭރުވި ފައިސާ އަލުން ގައުމަށް ގެނައުމަށާއި އިންވެސްޓްމަންޓްގެ މަރުހަލާތައް ފަސޭހަކޮށްދީގެން، ވިޔަފާރިވެރިން އެނބުރި އައުން އިގްތިސާދީ ފުރުސަތަކަށް ހެދުމަށް ސަރުކާރުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. ޒާހިދު އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، އެނބުރި އަންނަ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި ކާރުޚާނާގެ ވެރިންގެ ކަންކަން ތަރުތީބުކުރާ ކޮމިޓީން ގަވާއިދުން އިންވެސްޓަރުންގެ ފައިލްތައް ދިރާސާކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. އޭގެ ބޭނުމަކީ އިދާރީ ހުރަސްތައް މަދުކޮށް، ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ މަސައްކަތްތައް ފެށޭނެ ގޮތް ހެދުމެވެ.
މި އިންވެސްޓްމަންޓްތައް އަދި ފެށޭ މަރުހަލާގައި ހުރި ނަމަވެސް، މިއީ ގައުމުގެ ސިނާއީ ދާއިރާ ދިރުވައި، އެތެރޭގެ އުފެއްދުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް، ބޭރުން މުދާ އެތެރެކުރާ މިންވަރު މަދުކުރުމަށް އެޅޭ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. މި އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ބެހިގެންވަނީ ކާބޯތަކެތީގެ ސިނާއަތްތަކާއި، މޮބައިލް ފޯނު އުފައްދައި ބަންދުކުރުމާއި، ގްރީސް އަދި އެންޓި ފްރީޒް އުފެއްދުމާއި، ޕްލާސްޓިކް މުދަލާއި، ކަރުދާހުގެ އުފެއްދުންތަކުގެ އިތުރުން ކޯލްޑް ސްޓޯރޭޖް ފަދަ ދާއިރާތަކަށެވެ.
ނަމަވެސް، މުހައްލިލުން ދެކޭގޮތުގައި މި އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުން އިގްތިސާދަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ބޭނުންނަމަ، ސަރުކާރުން ހަމަޖެހޭ މާހައުލެއް ގާއިމުކޮށްދީ، ފައިސާ ލިބޭނެ މަގުތައް ކަށަވަރުކޮށް، އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ތަރައްގީކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.
އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޗެމްބަރ އޮފް ކޮމާސް އެންޑް އިންވެސްޓްމަންޓްގެ އެޑްވައިޒަރު ޚާން ޖާން އަލްކޫޒީ ވިދާޅުވީ، ޕާކިސްތާނުގައި ކުދި ކާރުޚާނާތައް ހިންގި ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިން މިހާރު ވަނީ އެމީހުންގެ މަސައްކަތްތައް އަފްޣާނިސްތާނަށް ބަދަލުކުރަން ފަށާފައެވެ. މި މަސައްކަތްތައް ގިނައިން ހުންނަނީ ލުއި ސިނާއަތްތަކުގައެވެ. މިސާލަކަށް ފޮތި، ފައިވާން، ޕްލާސްޓިކް އަދި އާންމު މުދަލެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ބޭރުގައި ހުރި އަފްޣާން އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ ބޮޑު ބައި އަދިވެސް ގައުމަށް ބަދަލެއް ނުކުރެއެވެ. އެއީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާގެ ދަތިކަމާއި ވިޔަފާރި ފުޅާކުރަން ހުރި ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.
ރަސްމީ ވާހަކަތަކުގެ އިތުރުން، އަމަލީ ގޮތުން ބަލާއިރު ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިން ވަނީ ބޭރުގައި ކުރި މަސައްކަތްތައް ގައުމުގައި ފަށާފައެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފޮތީގައި ކުލަޖެއްސުމާއި، ވިޔަފާރި އަދި ކުދި އަތްތެރި މަސައްކަތްތަކުގައެވެ. ބައެއް ޕްރޮވިންސްތަކުގައި، ޕާކިސްތާނާއި އިރާނުން ދަސްކުރި ހުނަރުތަކުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން އަމިއްލަ ކުދި ވޯކްޝޮޕްތައް ހުޅުވައި، އާއިލީ ވިޔަފާރިތައް އަލުން ދިރުވަމުން އެބަގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އަދި ވަކިވަކި ފަރުދުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. އިގްތިސާދަށް ބޮޑު ބަދަލެއް ގެނެވޭ ވަރެއް ނުވެއެވެ.
އެނބުރި އަންނަ މީހުންގެ ތަޖުރިބާ ދާއިމީ މަޝްރޫއުތަކަކަށް ހެދުމަށް ހުރި މައިގަނޑު ހުރަސްތަކަކީ:
- ވިޔަފާރި ފަށަން ނުވަތަ ފުޅާކުރަން ބޭނުންވާ ފައިސާ ލިބުމުގެ ދަތިކަން.
- ސިނާއީ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންވާ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ ކަރަންޓު، މަގުތައް ބަލިކަށިވުން.
- އިންވެސްޓްމަންޓް މާހައުލު ހަނިވުން.
- ވަޒީފާނެތް މީހުންގެ ނިސްބަތް މަތިވުން.
ސަރުކާރުގެ ފަސޭހަކުރުމުގެ ވައުދުތަކާއި، އިގްތިސާދީ ހަގީގަތްތަކުގެ މެދުގައި، އެނބުރި އަންނަ މީހުންގެ ތަޖުރިބާ މިވަގުތު އޮތީ ކަފިހުރަހެއް ގައެވެ. މިއީ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ބާރަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ، ނުވަތަ ނަތީޖާއެއް ނުފެންނަ ކުދިކުދި މަސައްކަތްތަކެއްގެ ގޮތުގައިވެސް ބާކީވެދާނެއެވެ.
