ބަންގްލަދޭޝްގެ ޖަލުތަކުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބި ގައިދީންގެ ތެރެއިން މިއަހަރުގެ ފުރަތަމަ 8 މަހާއި ބައިގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް މަދުވެގެން 132 މީހުން މަރުވެ، ޖަލުތަކުގެ ތޮއްޖެހުމާއި، ސިއްހީ ފަރުވާގެ ފެންވަރާއި، ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ މީހުންގެ ސަލާމަތާ މެދު ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުންނާއި އެ ޤައުމުގައި ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދިއްޖެއެވެ.
ޖަލަށް ލާ މީހުންނަށް ދެވޭ އަދަބަކީ އެމީހުންގެ މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަތުން ކަމަށްވީ ނަމަވެސް، އިހުމާލުތަކުގެ ސަބަބުން އަދަބުގެ ނިމުން އަންނަނީ ފުރާނަ ގެއްލިގެން ކަމަށް އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް ވަކާލާތުކުރާ ޖަމާއަތްތަކުން ބުނެއެވެ.
އޮފިޝަލުންގެ ބަޔާންތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް ކަމާބެހޭ ޖަމާއަތްތަކުން އާންމުކޮށްފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ބަންގްލަދޭޝްގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުންނަ ޖަލުތަކުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް ގައިދީން ދަނީ މަރުވަމުންނެވެ. ބައެއް ދުވަސްދުވަހު މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު 4ށް އަރާއިރު، މިއީ ކުއްލި ފަރުވާ ދިނުމާއި ސިއްހީ ނިޒާމު އޮތް ހާލަތު ހާމަކޮށްދޭ ނުރައްކާތެރި ސިގްނަލެކެވެ.
ސެޕްޓެމްބަރު މަހުގެ ފުރަތަމަ 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަނިވެސް ބަލިހާލަތު ގޯސްވެގެން 10 ގައިދީއަކު ވަނީ މަރުވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޑާކާ ސެންޓްރަލް ޖަލުގައި ތިބި މީހުންނާއި، ޑާކާ މެޑިކަލް ކޮލެޖް ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާދެމުންދިޔަ މީހުން ހިމެނެއެވެ. ޖަލުތަކުގެ ސިއްހީ ހާލަތާ މެދު އުފެދިފައިވާ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ޖަވާބުދެއްވަމުން، ކުރީގެ އިންސްޕެކްޓަރ ޖެނެރަލް އޮފް ޕްރިޒަންސް، ބްރިގޭޑިއާ ޖެނެރަލް ސައްޔިދު މުހައްމަދު މުތާހިރު ހުސައިން ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ވިދާޅުވީ، ޖަލުތަކުގެ ސިއްހީ ޚިދުމަތުގައި އެއްވެސް އިހުމާލެއް ނެތް ކަމަށެވެ.
އޭނާ ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި މިއަހަރުގެ އޮގަސްޓް 18 އާ ހަމައަށް 122 ގައިދީއަކު މަރުވެފައިވާއިރު، އިތުރު 122 މީހަކަށް ޚާއްސަ ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި ފަރުވާދެމުންދެއެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު ބަލިތަކުގައި 187 ގައިދީއަކު މަރުވެފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ޖަމާއަތެއް ކަމަށްވާ އައިން އޯ ސާލިޝް ކެންދުރާ (އޭއެސްކޭ) ގެ ރިޕޯޓުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އޮގަސްޓް މަހުގެ ނިޔަލަށް 79 މީހަކު ވަނީ މަރުވެފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ވާނުވާ ބަންދުކޮށްފައި ތިބި 47 މީހުންނާއި، ހުކުމް ތަންފީޒުކުރަމުންދިޔަ 32 ގައިދީން ހިމެނެއެވެ.
އެންމެ ގިނަ މަރު ރެކޯޑުކުރެވިފައިވަނީ ޑާކާގައެވެ. މި މަރުތަކުގެ ފަހަތުގައިވާ އިންސާނީ ހިތާމަ ހާމަވެގެންދަނީ މަގޫރާ ސަރަހައްދުގެ ނޫރު އާލަމް މުންޝީގެ މަރުގެ ހާދިސާއިންނެވެ. މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލައެއްގައި ސެޕްޓެމްބަރު 8 ގައި ޖަލަށް ލީއިރު އޭނާއަކީ މުޅިން ހެޔޮހާލުގައި ހުރި މީހެއް ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ހަފްތާއެއްގެ ތެރޭގައި އާއިލާއަށް ލިބުނީ އޭނާގެ ގަބުރު ކަމަށް އާއިލާއިން ބުނެއެވެ.
ސިއްހީ ހާލަތު ގޯސްވެގެން އެކި ހޮސްޕިޓަލްތަކަށް އޭނާ ބަދަލުކުރެވުނުއިރުވެސް، އެކަމުގެ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް އާއިލާއަށް ދީފައިނުވާ ކަމަށް އެފަރާތުން ތުހުމަތުކުރެއެވެ.
އޭއެސްކޭގެ ސީނިއާ ކޯޑިނޭޓަރު އަބޫ އަހުމަދު ފާއިޒުލް ކަބީރު ވިދާޅުވީ، ގައިދީންގެ މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަނެވުނު ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، އެމީހުންގެ އިންސާނީ ކަރާމާތާއި އަސާސީ ހައްގުތައް ގެއްލިގެން ނުދާނެ ކަމަށެވެ. އަދި ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ ކޮންމެ މީހެއްގެ ފުރާނައާއި ސަލާމަތުގެ ޒިންމާ ދައުލަތުން ނަގަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު ނުވަތަ ނިސްބަތް އާދަޔާޚިލާފަށް މަތިވުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ޑާކާ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކްރިމިނޮލޮޖިސްޓް ޑޮކްޓަރު ތައުހީދުލް ހައްގު ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ޖަލުތަކުގައި މީހުން ތޮއްޖެހުމާއި، އެކަށީގެންވާ ސިއްހީ ފަރުވާ ނުލިބުމާއި، ކާނާގެ ފެންވަރު ދަށްވުމަކީ އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. ޖަލުތަކުގެ ސިއްހީ އިދާރާގެ އޮފިޝަލުން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި، 68 ޖަލު ހުންނަ ބަންގްލަދޭޝްގައި 151 މެޑިކަލް އޮފިސަރުންގެ މަގާމު އޮތް ނަމަވެސް، މުޅި ޖަލު ނިޒާމުގައިވެސް މިހާރު މަސައްކަތްކުރަނީ އެންމެ ދެ ޑޮކްޓަރުންނެވެ.
އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ބެހޭ ޖަމާއަތްތަކުންނާއި އދ ގެ މިންގަނޑުތަކަށް ހުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތުމަށް ވަކާލާތުކުރާ ފަރާތްތަކުން ގޮވާލަނީ، ޖަލުތަކުގައި މަރުވާ ކޮންމެ މީހެއްގެ މަރުގެ މައްސަލަ މިނިވަންކަމާއެކު ތަހުގީގުކޮށް، ސިއްހީ ވަސީލަތްތައް ހަމައެކަނި ސިފައިން މެދުވެރިކޮށް ދެވޭ ތަމްރީނުތަކަށް ބަރޯސާނުވެ، ނިޒާމީ ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށެވެ. އާއިލާތަކުން އެދެނީ އެމީހުންގެ އާއިލާގެ މެންބަރުން މަރުވި ސަބަބު ސާފުވެ، އިންސާފު ލިބުމަށެވެ.
