ޓޯކިޔޯގައި އާންމު ހުކުރު ދުވަހެއްގެ މެންދުރު، ބަންގީގެ އަޑު އެ ރަށުގެ އުދަރެހުން ގޮވާ އަޑެއް ނީވޭނެއެވެ. އެ އަޑު ހިމޭންކަމާއެކު އިވެމުންދަނީ ކުދިކުދި ކޮޓަރިތަކާއި، ބަދަލުކޮށްފައިވާ ހޯލްތަކާއި، އަދި އެ ގައުމުގެ އެކި ކޮޅުކޮޅަށް ބެހިފައިވާ މަދު މިސްކިތްތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ޖަޕާނަކީ ބޭރުން އައި ލަޝްކަރުތަކާއެކު އިސްލާމްދީން އައި ތަނެއް ނޫނެވެ. އެ ދީން ޖަޕާނަށް އައީ ވަކިވަކި ފަރުދުންގެ ސަބަބުންނެވެ. ފަޅުވެރިން، ރެފިއުޖީން، ތެދުމަގު ހޯދަން މަސައްކަތް ކުރި މީހުންގެ ސަބަބުންނެވެ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް އުފުލީ އިސްލާމް ދީނު ފެތުރުމުގެ ވާހަކައެއްގެ ކުޑަކުޑަ ބައެކެވެ. އެ ބައިތައް އެއްވެގެން އެންމެ ފަހުން ކުޑަ ނަމަވެސް ކުރިއަރަމުން އަންނަ މުޖުތަމައެއް ޖަޕާނުގައި އުފެދުނީއެވެ.
މިއަދު މުސްލިމުން ހިއްސާކުރަނީ ޖަޕާނުގެ އާބާދީގެ ކުޑަކުޑަ އިންސައްތައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިއީ އެ ގައުމުގައި އެންމެ ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުންދާ ދީނެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ހިޖުރަކުރާ މީހުން އިތުރުވުމާއި ޖަޕާނުގެ ރައްޔިތުން ދީނަށް ވަނުން އިތުރުވުމެވެ. އަދަދުތައް އަދިވެސް ހުރީ އާދައިގެ ވަރެއްގައެވެ. 2010 ގައި 110,000 މުސްލިމުން ތިބިއިރު 2019 އާ ހަމައަށް އެ އަދަދު ވަނީ 230,000 އަށް އަރާފައެވެ. ނަމަވެސް ކޮންމެ އަދަދެއްގެ ފަހަތުގައިވަނީ ހިޔާދަތާއި، ޝައުގުވެރިކަމާއި، އަދި ބައެއް ފަހަރު ހިތްވަރުގެ ވާހަކައެކެވެ.
ދުނިޔެއަށް ބަންދުވެފައި އޮތް ގައުމެއް
ދެ ގަރުނަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ޖަޕާން އޮތީ ދުނިޔެއަށް ބޯޑަރުތައް ބަންދުކޮށްގެންނެވެ. ޝޯގަނުންގެ ވެރިކަމުގެ އެކަހެރިވުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން ބޭރުގެ އެކި ނުފޫޒުތައް، ހާއްސަކޮށް ދީނީ މިޝަންތައް ޖަޕާނަށް އެތެރެވުން ހުއްޓުވުނެވެ. ކްރިސްޓިއަން ދީން ފެތުރުންވެސް ބޯޑަރުތައް މުޅިން ބަންދުވުމުގެ މާ ކުރިން މަނާކުރެވުނެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އެ ދުވަސްވަރުވެސް މަދު މުސްލިމުންތަކެއް ޖަޕާނަށް ފޯރިއެވެ. އެއީ 1700 ގެ ކުރީކޮޅު އެކަނި ދަތުރުކުރި މީހުންނާއި، ވިޔަފާރިވެރިން ނުވަތަ ފަޅުވެރިންނެވެ. އެމީހުން ފެނުން އެއީ މާ މަދު ކަމަކަށްވުމުން މުޖުތަމައަށް އޭގެ އެއްވެސް ނުފޫޒެއް ފޯރާފައެއް ނުވެއެވެ. ހަމައެކަނި ތާރީހީ ލިޔުންތަކުގައި އެމީހުންނާ ބެހޭ ފަނޑު ފާހަގަތަކެއް ފެންނަން ހުއްޓެވެ.
ޖަޕާނުގެ ހޭލުންތެރިކަމަށް އިސްލާމްދީން ފުރަތަމަ "ފެނުނީ" މީހުންގެ ފަރާތަކުން ނޫނެވެ، ނަމަވެސް ޗާޓުތަކުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ. މެދުޒަމާނުގެ އިސްލާމީ ޗާޓު ކުރެހި މީހުން ކަމަށްވާ މަހްމޫދު އަލްކަޝްގަރީ އާއި އިބްން ޚުރުދާޛުބެހް ފަދަ ބޭފުޅުން ކުރެހި ޗާޓުތަކުން ޖަޕާނުގެ އިރުމަތީ ބިތުގެ ކޮޅުތައް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އެއީ ޖަޕާނަށް އިސްލާމްދީނާ ބެހޭ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް އެނގުމުގެ މާ ކުރިންނެވެ.
ޖަޕާނު މުސްލިމުންނަށް ސަހަރާއެއް ހެދުމަށް ހުއްދަ ނުދީގެން އުޅެނީ
ޒަމާނީ ދައުރުގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުންތައް
ޒަމާނީ ވާހަކަ ފެށެނީ ކަނޑުމަތިންނެވެ. 1890 ގައި، ސުލްޠާން ޢަބްދުލްޙަމީދު II އުސްމާނީ ޚަލީފާގެ "އެރްތުގްރުލް" މަނަވަރު ޖަޕާނަށް ފޮނުއްވީ ރަހުމަތްތެރިކަމުގެ މިޝަނެއްގައެވެ. އެނބުރި އައި ދަތުރުމަތީގައި، ބާރުގަދަ ތޫފާނެއްގެ ސަބަބުން ވަކަޔާމާގެ އައްސޭރިފަށަށް މަނަވަރު އުރި ފުނޑުފުނޑުވިއެވެ. އެ ސަރަހައްދުގެ އަވަށުގެ މީހުން ތޫފާނުގެ ތެރެއަށް ނުކުމެ ފަޅުވެރިން ސަލާމަތްކުރިއެވެ. މިއީ ޖަޕާނާއި ތުރުކީއާ ދެމެދު މިއަދުވެސް ފާހަގަކުރާ އިންސާނީ ހަމްދަރުދީގެ ވަރުގަދަ ގުޅުމެއް އުފެދިގެންދިޔަ ހާދިސާއެކެވެ.
"އެރްތުގްރުލް" މަނަވަރުގެ ހަނދާނުގައި ޖަޕާނުގައި ބިނާކޮށްފައިވާ މޮނިއުމެންޓް
ސަލާމަތްވި ފަޅުވެރިންނާއެކު އިސްތަންބޫލަށް ދިޔަ މީހުންގެ ތެރޭގައި ޖަޕާނުގެ ނޫސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޝޯތާރޯ ނޮޑާ ހިމެނެއެވެ. އޭނާ އެތަނުގައި ހުރި ދުވަސްވަރު އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރިއެވެ. އަދި އޭނާ ވެގެންދިޔައީ ޒަމާނީ ދައުރުގައި ފާހަގަ ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ޖަޕާން މުސްލިމަށެވެ.
އޭނާ ދީން ބަދަލުކުރުމަކީ ސިޔާސީ އަމަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާނީ ކަމެކެވެ. ގާތްކަމާއި، ރަހުމަތްތެރިކަމާއި، އަދި އުންމީދުގެ ތެރެއިން އުފަންވި ކަމެކެވެ.
މުސްލިމް ފަތުރުވެރިންނަށް ފަސޭހައިން ބޭނުންކުރެވޭނެ ނަމާދުކުރާ ކޮޓަރިއެއް ޖަޕާނުން އުފައްދައިފި
މުޖުތަމައު ބިނާކުރި ރެފިއުޖީން
ބޮލްޝެވިކް އިންގިލާބަށްފަހު، ރަޝިޔާ އާއި މެދުތެރޭ އޭޝިއާގެ ސަތޭކައެއްހާ ތަތާރު މުސްލިމުން ރައްކާތެރިކަން ހޯދުމަށް ފިލައިގެން ޖަޕާނަށް ދިޔައެވެ. ޖަޕާނުން އެމީހުންނަށް ހިމާޔަތް ދިނުމުން، އެމީހުން ޓޯކިޔޯ، ކޯބޭ، އަދި ނަގޯޔާ ފަދަ ރަށްތަކުގައި ވަޒަންވެރިވިއެވެ. އަދި ހިމޭންކަމާއެކު ޖަޕާނުގެ މުޖުތަމައަށް އިސްލާމްދީން ތައާރަފުކޮށްދިން ކުދިކުދި މުޖުތަމައުތައް އުފެއްދިއެވެ.
މި މުޖުތަމައުތަކުގެ ޒަރީއާއިން، ގިނަ ޖަޕާން މީހުންނަށް މި ދީން ފެނުނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެކަކީ ކޮޓާރޯ ޔަމާއޯކާ އެވެ. އޭނާ 1909 ގައި އިސްލާމް ދީން ގަބޫލުކޮށް ހައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރި ފުރަތަމަ ޖަޕާން މުސްލިމަށް ވިއެވެ. އެއިރު އެމީހުންގެ މިސްކިތްތައް މާ ބޮޑެއް ނޫނެވެ. އެއްވުންތައް ކުދިވެފައި މަދެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން އިންދީ އޮށްތަކެކެވެ.
ޒަމާނީ ގައުމެއްގައި ކުރިއަރަމުން އަންނަ ދީނެއް
މިއަދު ޖަޕާނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 90 މިސްކިތް އެބަހުއްޓެވެ. މިއީ ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ތެރޭގައި ހިޖުރަކުރުން އިތުރުވެ މުޖުތަމައުތައް ފުޅާވުމާ ގުޅިގެން ހަލުވިކަމާއެކު އިތުރުވި އަދަދެކެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މައި މިސްކިތް، ކޯބޭ މިސްކިތް ހުޅުވުނީ 1935 ގައެވެ. އަދިވެސް އެ މިސްކިތް ހުރީ ސަގާފީ ބަދަލުވުންތަކުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އެހެންނަމަވެސް މި ކުރިއެރުން އައީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ނެތިއެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ޖަޕާން މީހުންނަށް އަދިވެސް އިސްލާމްދީން ފެންނަނީ ހުޅަނގުގެ މީޑިއާގެ ޒަރީއާއިންނެވެ. މިއީ ގިނަ ފަހަރަށް ބިރުވެރިކަމާއި އިސްލާމޯފޯބިއާއާއި ނުބައި މައުލޫމާތުން ބައްޓަންވެފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ހުޅަނގުގެ ފިލްމުތަކާއި ޚަބަރުތަކުގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ އިސްލާމޮފޯބިއާގެ ސަބަބުން، މުސްލިމުންނާ މެދު ނުބައި ތަސައްވުރުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. ޖަޕާނުގައި އުޅޭ މުސްލިމުން ކެތްތެރިކަމާއެކު މިކަންކަން ނައްތާލުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއެވެ.
މިސްކިތެއް އެޅުމުގެ މަޝްރޫޢާ ގުޅިގެން ޖަޕާނުގައި ބޮޑު ބަހުސްތަކެއް އުފެދިއްޖެ
ފާލަންތައް ބިނާކުރުމުގެ އިންސާނީ މަސައްކަތް
މި ގޮންޖެހުންތަކާ އެކުވެސް، ޖަޕާނުގެ އިސްލާމްދީނުގެ ވާހަކައަކީ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފާލަންތައް ބިނާކުރުމުގެ ވާހަކައެކެވެ. ލަސް، ކެތްތެރި، އިންސާނީ މަސައްކަތެކެވެ. ޖަޕާނުގައި އުޅޭ މުސްލިމުން ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުންގެ މިޝަން ސިފަކުރަނީ ދީން ފެތުރުމުގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމީ ސަގާފަތް ދައްކައިދިނުމުގެ ގޮތުގައެވެ. ހެޔޮކަމާއި، އަހުލާގާއި، އަދި އިހުތިރާމުގެ ޒަރީއާއިންނެވެ.
ޓޯކިޔޯ އިސްލާމީ މަރުކަޒުގައި ކޮންމެ މަހަކު ފަސް މީހުން އިސްލާމްދީން ޤަބޫލުކުރޭ
